ประวัติศาสตร์ย่อของซีอาน (ฉางอาน)

ก่อนที่จะมีจักรพรรดิพระองค์ใด ผู้คนเคยใช้ชีวิตดีๆ อยู่ที่นี่แล้ว ราว 6,000 ปีก่อน หมู่บ้านเกษตรกรรมของวัฒนธรรมหยางเส้า (仰韶, Yǎngsháo) ตั้งอยู่ที่ปั๋นผัว (半坡, Bànpō) บนขอบด้านตะวันออกของซีอานปัจจุบัน ผู้คนปลูกข้าวฟ่าง เลี้ยงหมู ล่าสัตว์ด้วยธนู และเผาเครื่องปั้นดินเผาที่ทาสี — ชามแดงที่ลงแปรงด้วยลวดลายปลาและใบหน้าคน ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นสัญลักษณ์ของยุคก่อนประวัติศาสตร์จีน หมู่บ้านล้อมรอบด้วยคูป้องกัน และผังของมันมักถูกอ่านว่าเป็นชุมชนฝ่ายมารดา ปั๋นผัวคือเครื่องเตือนใจว่าเรื่องราวของซีอานไม่ได้เริ่มที่จักรพรรดิองค์แรก — แต่เริ่มที่เกษตรกรที่เลือกที่ราบที่ใช่

ราชวงศ์แรกที่ยิ่งใหญ่ที่ปกครองจากที่ราบแห่งนี้คือโจว (周, Zhōu, ราว 1046–256 ปีก่อนค.ศ.) ราชธานีคู่แฝดของพวกเขา เฟิงเฮ่า (丰镐, Fēnghào) ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเฟิงทางตะวันตกของเมืองปัจจุบัน และจากที่นั่น กษัตริย์โจวยุคต้นปกครองรัฐพิธีกรรมซึ่งภาชนะสำริดของพวกเขายังเป็นแก่นของคอลเลกชันพิพิธภัณฑ์จีน ภูมิศาสตร์อธิบายการเลือกนี้ ที่ราบกวานจง (关中, Guānzhōng) — หุบเขาแม่น้ำเว่ยที่ล้อมรอบด้วยภูเขาและทะลุผ่านได้ด้วยด่านไม่กี่แห่ง — อุดมสมบูรณ์ ป้องกันได้ และใกล้ชายแดนตะวันตก ราชวงศ์ต่อมาทุกราชวงศ์ที่ตั้งซีอานเป็นราชธานีต่างก็ซื้ออสังหาเดียวกัน

ฉิน (秦, Qín) เป็นรัฐชายแดนที่ขอบด้านตะวันตกของที่ราบ แข็งแกร่งและโหดเหี้ยมกว่าคู่แข่ง ใน 221 ปีก่อนค.ศ. กษัตริย์ของพวกเขา อิงเจิ้ง (嬴政, Yíng Zhèng) พิชิตรัฐสุดท้ายจนหมดแล้วประกาศตนเป็นฉินสื่อหวง (秦始皇, Qín Shǐhuáng) — จักรพรรดิองค์แรก ในเวลาเพียงทศวรรษเศษของการครองราชย์ พระองค์ทรงวางมาตรฐานอักษร สกุลเงิน น้ำหนักและมาตรวัด กระทั่งความกว้างเพลาของเกวียน และทรงเจนทางหลวงจักรวรรดิตรงๆ ออกจากราชธานีเสียนหยาง (咸阳, Xiányáng) ของพระองค์ ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามแม่น้ำจากซีอานปัจจุบัน พระองค์ยังเกณฑ์แรงงานนับแสนนับแสนคนสร้างสุสานและกองทัพทหารจารึก ราชวงศ์ล่มสลายในสามปีหลังสวรรค์ใน 210 ปีก่อนค.ศ. แม่แบบที่พระองค์ทรงตีขึ้น — จีนเดียว อักษรเดียว การปกครองเดียว — อยู่มาได้สองพันปี

ฮั่น (汉, Hàn, 202 ปีก่อนค.ศ.–220 ค.ศ.) สร้างราชธานีใหม่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของใจกลางเมืองปัจจุบัน แล้วตั้งชื่อว่าฉางอาน (长安, Cháng'ān) — 'สันติ์นิรันดร์' มันเติบโตเป็นหนึ่งในเมืองที่ใหญ่ที่สุดบนโลก และในรัชสมัยจักรพรรดิอู่ (汉武帝, Hàn Wǔdì) ได้กลายเป็นจุดปล่อยของเครือข่ายการค้าที่โด่งดังที่สุดในประวัติศาสตร์ ใน 138 ปีก่อนค.ศ. จักรพรรดิทรงส่งทูตนามจางเชียน (张骞, Zhāng Qiān) ไปทางตะวันตกเพื่อหาพันธมิตรต้านชนเร่ร่อนซงหนู (匈奴, Xiōngnú) สิบสามปีให้หลังเขากลับมาโดยไม่มีพันธมิตร แต่มีรายงานเต็มเกี่ยวกับเอเชียกลาง — และภารกิจ ทหาร และคาราวานที่ตามมาก็กลายเป็นเส้นทางสายไหม ผ้าไหมไปตะวันตก ม้า องุ่น แก้ว และท้ายที่สุดคือพุทธศาสนา มาตะวันออกผ่านประตูเมืองฉางอาน

หลังหลายศตวรรษแห่งการแตกแยก สุย (隋, Suí) รวมจีนเป็นหนึ่งและในปี 582 วางผังราชธานีที่วางแผนไว้อย่างมโหฬารบนที่ราบ — ตารางที่สมบูรณ์แบบของเขตล้อมรั้ว ถัง (唐, Táng, 618–907) สืบทอดมัน คืนชื่อฉางอาน และดูแลยุคทองของมัน ในจุดสูงสุด ประชากรราวล้านคนอาศัยอยู่ภายในกำแพงยาวราว 36 กม. — เกือบจะแน่นอนว่าเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลก และเป็นเมืองนานาชาติที่สุด พ่อค้าชาวซ็อกเดียดูแลตลาดตะวันตก ที่ซึ่งเงินเปอร์เซียหมุนเวียน เจ้าชายเติร์ก พระสงฆ์ญี่ปุ่น และนักศึกษาเกาหลีแออัดในเขตต่างๆ วัดโซโรอัสเตอร์ คริสต์ศาสนานิกายเนสโทเรียน และมานีตั้งอยู่ข้างอารามพุทธ พระสงฆ์เสฺวียนจาง (玄奘, Xuánzàng) เดินทางกลับจากอินเดียพร้อมพระสูตรหลายร้อยชุด และต้าเหยียนถาถูกสร้างขึ้นเพื่อเก็บรักษาคัมภีร์เหล่านั้น ราชสำนักเก็บรักษาที่พักน้ำพุร้อนที่พระราชวังหัวชิง ที่เวทีของเรื่องรักจักรพรรดิที่เล่าขานมากที่สุดเรื่องหนึ่งของจีน — จักรพรรดิเสฺวียนจงกับหยางกุยเฟย (杨贵妃, Yáng Guìfēi)

บทอวสานน่าเกลียด กบฏอานลู่ซาน (755–763) ทำลายอำนาจถัง และในทศวรรษสุดท้ายของราชวงศ์ ฉางอานถูกปล้นทำลายไม่ใช่ครั้งเดียว เมื่อถังล่มในปี 907 ราชธานีย้ายไปทางตะวันออก — และไม่เคยกลับมา ซีอานใช้เวลาพันปีถัดมาในฐานะเมืองภูมิภาคใหญ่ ไม่ใช่ศูนย์กลางของโลก อนุสาวรีย์ที่เห็นชัดที่สุดมาจากช่วงเงียบเหงายาวนั้น: กำแพงเมืองที่คุณเห็นวันนี้สร้างโดยหมิง (明, Míng) ในทศวรรษ 1370 ล้อมรอบเมืองที่เล็กกว่ามากรอบหอระฆัง หมิงยังตั้งชื่อปัจจุบันให้มัน — ซีอาน คือ 'สันติสุขทางตะวันตก' แล้วในปี 1974 เกษตรกรที่ทนแล้งทนเจ็บขุดบ่อน้ำที่หลินถง (临潼, Líntóng) ชนกับหัวหุ่นดินเผา และซีอานยุคใหม่ก็พบชีวิตที่สองในฐานะสถานที่ที่โลกมาพบจีนโบราณ

• ปั๋นผัวยุคหินใหม่: พิพิธภัณฑ์ปั๋นผัว ทางตะวันออกของตัวเมือง — หมู่บ้านที่ขุดค้นพบในสถานที่จริง (รถไฟใต้ดินสาย 1 ลงปั๋นผัว ยังไม่มีหน้าของตัวเองในไซต์นี้)
• ฉินของจักรพรรดิองค์แรก: กองทัพทหารจารึก — กองทหารใต้ดินของทศวรรษแห่งการรวมชาตินั้น
• ความรุ่งโรจน์สมัยฮั่นและถัง: พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ฉ่านซี สำรวจทุกอย่างข้างต้นได้ดีที่สุดในที่เดียว (เข้าฟรี แต่จองช่วงเวลาล่วงหน้า ยังไม่มีหน้าของตัวเอง)
• โรแมนต์สมัยถัง: พระราชวังหัวชิง ที่ประทับน้ำพุร้อนเชิงภูเขาหลี
• มรดกดำรงอยู่ของเส้นทางสายไหม: ย่านมุสลิม ซึ่งมีรากฐานจากพ่อค้าที่คาราวานนำมา — เรื่องลึกกว่านั้นอยู่ในซีอานกับเส้นทางสายไหม
• เมืองหมิง: กำแพงเมืองเอง ดีที่สุดจากการปั่นจักรยานบนสัน
• ภูมิทัศน์กวานจง: ภูเขาหัวชาน ยอดหินแกรนิตศักดิ์สิทธิ์ที่ที่ราบหันหน้าเข้าหาทางทิศตะวันออก