ภาษาถิ่นฉ่านซีของซีอาน

มณฑลฉ่านซีแบ่งเป็นสามเขตการพูดกว้างๆ: กวานจง (ที่ราบแม่น้ำเว่ยกลางรอบซีอาน) ฉ่านเป่ย (ตอนเหนือดินเหลือง อิทธิพลภาษาถิ่นจิน) และฉ่านหนาน (ตอนใต้ ใกล้กับแมนดารินตะวันตกเฉียงใต้) เมื่อใครสักคนในซีอานพูดถึง 'ภาษาถิ่นฉ่านซี' เขาแทบจะหมายถึงภาษากวานจง (关中话) เสมอ — ภาษาพูดของราชธานีและที่ราบ

ทางภาษาศาสตร์ กวานจงถูกจัดเป็นแมนดารินที่ราบภาคกลาง (中原官话, Zhōngyuán Guānhuà) ทำให้มันเป็นสาขาพี่น้องกับแมนดารินที่มีฐานที่ปักกิ่งซึ่งภาษาจีนกลางมาตรฐาน (ภู่ทงฮวา) สร้างขึ้น — ไม่ใช่ลูกสาวของภาษาจีนกลางมาตรฐาน และเข้าใจซึ่งกันและกันไม่ได้โดยสมบูรณ์ คนพูดภาษาจีนกลางคล่องจากปักกิ่งเข้าใจความหมายคร่าวๆ ของภาษาถิ่นที่พูดช้าๆ ได้ แต่คนท้องถิ่นสองคนพูดเร็วจะไม่รู้เรื่องแก่หูที่รู้แต่ภู่ทงฮวา คิดว่ามันเกี่ยวข้องกับแมนดารินราวกับคาตาลาเกี่ยวข้องกับสเปน: ตระกูลใหญ่เดียวกัน แต่มีระบบเป็นของตัว

ซีอานเคยเป็นฉางอาน ราชธานีราชวงศ์ถัง (618–907) และความภาคภูมิใจท้องถิ่นยึดว่าภาษากวานจงมีเสียงสะท้อนของราชสำนักและตลาดที่หลี่ไป๋และตู้ฝู่เคยเดิน มีแก่นสารจริงในเรื่องนี้ ภาษาถิ่นสงวนคำศัพท์เก่า — เช่น 嫽 (liáo, 'ดี/ดีเยี่ยม') ย้อนไปถึงซือจิง (Book of Songs) เก่ากว่าถังไปอีกพันปี — และจังหวะของงิ้งภูมิภาคสร้างบนภาษาพูดนี้

แต่ถือว่าบรรทัดที่ว่า 'กวีถังสัมผัสสมบูรณ์แบบในภาษาถิ่นฉ่านซี' เป็นความภาคภูมิใจท้องถิ่น ไม่ใช่ภาษาศาสตร์ตกลง ภาษาพูดราชสำนักถังเป็นจีนยุคกลางตอนปลาย ที่นักวิชาการฟื้นสร้างจากพจนานุกรมสัมผัสอย่างเฉี่ยอยฺวิ่นและกวางอยฺวิ่น — และไม่มีภาษาถิ่นสมัยใหม่ใดทำซ้ำได้ ชื่อเสียงที่แข็งแกร่งกว่าในการสงวนสัมผัสถังจริงๆ แล้วเป็นของภาษาถิ่นใต้ (กวางตุ้ง หมิ่น แคะ) เพราะพวกมันเก็บเสียงวรรณยุกต์เข้า (入声) — พยางค์สั้นที่จบด้วยหยุดของจีนยุคกลาง — ที่แมนดารินตะวันตกเฉียงเหนือ รวมกวานจง สูญไปเป็นส่วนใหญ่ ฉบับตรงไปตรงมา: เชื้อสายถังแท้ คำเก่าจริง ภูมิศาสตร์ที่ใช่ — แต่เป็นญาติของภาษาพูดถัง ไม่ใช่ฟอสซิลมีชีวิตของมัน

วลีสั้นๆ สำหรับการจำเพื่อรับรู้ ไม่ใช่เพื่อสนทนา คุณจะได้ยินสิ่งเหล่านี้บ่อยกว่าที่จะต้องพูด

• 嫽咋咧 / 嫽扎咧 (liáo zǎ lie) — 'ยอดเยี่ยม / ดีมาก' คำยกนิ้วโป้งป้ายของซีอาน คุณจะได้ยินที่แผงอาหารเมื่อโรวเจียโมของใครสักคนถูกปาก คำเดียวที่มีประโยชน์ที่สุด — และน่ารักที่สุด — ที่ควรเรียน
• 克里马擦 (kè lǐ mǎ cā) — 'เร็วเข้า! / ด่วน!' มักย่อเป็น克马 (kè mǎ) นักภาษาศาสตร์สืบไปถึงคำยืมเติร์กิกหรือเปอร์เซียที่เดินทางตามเส้นทางสายไหมเข้าฉางอานสมัยถัง — เสียงสะท้อนมีชีวิตของยุครุ่งเรืองนานาชาติของเมือง อ่านเพิ่มเรื่องการแลกเปลี่ยนนั้นในประวัติศาสตร์เส้นทางสายไหม
• 么嘛达 (me ma dà) — 'ไม่มีปัญหา / ทุกอย่างโอเค'
• 咋 (zà) — 'อะไรเนี่ย? / เกิดอะไรขึ้น?' อุทานเดี่ยว มักเป็นเสียงยาว
• 毕咧 (bi lie) — 'จบแล้ว / หมดหวัง' ตลก เปิดเผยนิดๆ — เสียงของแผนที่ไปไม่ถึงไหน
• 碎碎的事 (suì suì de shì) — 'เรื่องเล็ก / ไม่ใช่เรื่องใหญ่'

ไม่มีสิ่งใดในนี้ปรากฏในวลีสำนวนภาษาจีนกลางมาตรฐาน นั่นคือประเด็น

ภาษาถิ่นเด่นที่สุดในสถานการณ์ประจำวันที่ไม่ตั้งใจ:

• ผู้สูงอายุ คุยในละแวกซอย (胡同) ในกำแพงเมืองและในสวนสาธารณะ — หมากรุก ออกกำลังกายตอนเช้า การพูดคุยตลาด
• ตลาดสดและตลาดเช้า ที่พ่อค้าและลูกค้าประจำค้าขายเป็นภาษาท้องถิ่น
• แผงขนม — ร้านโรวเจียโมในซอยหลังหรือเคาน์เตอร์ยุ่งในย่านมุสลิม ทันทีที่แม่ค้ารู้ว่าคุณเป็นชาวต่างชาติ ธุรกรรมเปลี่ยนเป็นภู่ทงฮวา (หรือท่าทาง)
• ฉินเฉียง (秦腔) — งิ้งภูมิภาคเสียงแหบแหลมหยาบของฉ่านซี ขับร้องเป็นภาษากวานจงและเป็นหนึ่งในรูปแบบงิ้งมีชีวิตที่เก่าแก่ที่สุดของจีน ดูการแสดง มักฟรีหรือถูกที่โรงละครท้องถิ่นหรือการรวมตัวในสวนสาธารณะไม่เป็นทางการ คือโดสที่บริสุทธิ์ที่สุดของภาษาที่คุณจะได้

ในกลุ่มผู้อายุต่ำกว่าราว 35 ปี ภาษาจีนกลางมาตรฐานเป็นค่าเริ่มต้น; หลายคนเข้าใจภาษาถิ่นแบบรับเฉยๆ แต่ตอบเป็นภู่ทงฮวา

คุณไม่ต้องการภาษาถิ่นฉ่านซีสักคำ ทุกคนในการท่องเที่ยว บริการ การคมนาคม และค้าปลีกพูดภาษาจีนกลางมาตรฐาน และคนยิ่งอายุน้อยยิ่งเชื่อถือได้มากขึ้น ความครอบคลุมภาษาอังกฤษที่สถานที่หลักบางแต่ใช้งานได้

ภาษาถิ่นไม่ใช่เครื่องมือสื่อสารสำหรับคุณ — มันเป็นพื้นผิว เรียน 嫽咋咧 ถ้าคุณต้องการรอยยิ้มจากเจ้าของร้านก๋วยเตี๋ยว; นอกนั้นวลีสำนวนภาษาจีนกลางและแอปแปลภาษา (Pleco หรือ Google Translate พร้อมแพ็กภาษาจีนออฟไลน์ที่ดาวน์โหลดไว้ เพราะเครือข่ายจีนแผ่นดินใหญ่บล็อก Google สด) คือสิ่งที่คุณจะหยิบใช้จริง

ถือเสียงรอบตัวคุณเป็นวัฒนธรรมรอบข้าง: เสียงที่บอกคุณว่าคุณอยู่ในสถานที่เฉพาะที่มีความทรงจำยาวนาน ไม่ใช่สิ่งกีดขวางระหว่างคุณกับชามบิ้งบิ้งเมี่ยงถัดไป